Thị trường cà phê đang bước vào một giai đoạn bản lề khi Brazil chuẩn bị thu hoạch niên vụ 2026/27 với quy mô được dự báo trong vùng 70 – 76 triệu bao với Arabica phục hồi mạnh, năng suất cải thiện và điều kiện thời tiết nhìn chung ổn định hơn so với giai đoạn trước.
Lần này, câu chuyện không còn dừng ở “một vụ được mùa”, mà đang dần chuyển thành một chu kỳ nguồn cung nới lỏng mang tính hệ thống. Trong suốt giai đoạn 2023–2025, thị trường cà phê duy trì mặt bằng giá cao chủ yếu nhờ lo ngại thiếu hụt nguồn cung: tồn kho giảm sâu, thời tiết bất lợi tại Brazil và Việt Nam, cùng với tâm lý phòng thủ của người nắm giữ hàng thực. Tuy nhiên, bức tranh này đang thay đổi.
Khi sản lượng Brazil quay trở lại mức cao, áp lực không chỉ nằm ở con số tuyệt đối, mà nằm ở kỳ vọng dư cung kéo dài. Nếu Brazil duy trì được sản lượng lớn trong ít nhất 1–2 niên vụ liên tiếp, thị trường sẽ buộc phải tái định giá lại toàn bộ mặt bằng giá trước đó.
Quan điểm của Trần Gia là không phải khi dư cung thực sự giá mới giảm, mà sẽ giảm ngay khi kỳ vọng dư cung đủ lớn. Và ở thời điểm hiện tại, chính dòng tiền đầu cơ trên thị trường kỳ hạn đang đóng vai trò dẫn dắt quá trình định giá này.
Khác với các giai đoạn trước, khi tồn kho thấp có thể hỗ trợ giá, thì trong bối cảnh nguồn cung tương lai đang mở rộng, tồn kho thấp chỉ còn mang tính chất trì hoãn chứ không còn là yếu tố đảo chiều xu hướng. Khi dòng tiền thị trường bắt đầu hành động như thể dư cung đã xảy ra, các nhịp hồi phục giá có xu hướng yếu dần và trở thành cơ hội để bán ra, thay vì là tín hiệu đảo chiều.
Ngoài ra thực tế là mặt bằng giá cao trong hai năm qua đã kích thích mạnh hoạt động đầu tư và mở rộng sản xuất. Điều này không chỉ diễn ra tại Brazil mà còn lan sang nhiều khu vực sản xuất khác. Chu kỳ hàng hóa luôn vận hành theo quy luật: giá cao → mở rộng cung → dư cung → giá giảm, và thị trường cà phê hiện tại đang ở giai đoạn chuyển tiếp rõ rệt sang vế thứ ba của chu kỳ này.
Một yếu tố quan trọng khác là hành vi của người bán. Trong giai đoạn giá cao, việc găm hàng giúp giữ giá. Nhưng khi kỳ vọng thị trường chuyển sang giảm, chính lượng hàng đang bị giữ lại sẽ trở thành áp lực bán trong tương lai. Khi tâm lý thị trường đảo chiều, cung tiềm năng sẽ nhanh chóng chuyển thành cung thực tế, làm gia tăng tốc độ giảm của giá.
Tổng hợp các yếu tố trên, có thể thấy xu hướng chủ đạo của thị trường trong trung và dài hạn đang dần nghiêng về phía giảm. Các nhịp hồi phục nếu xuất hiện nhiều khả năng chỉ mang tính kỹ thuật, phản ánh hoạt động điều chỉnh vị thế ngắn hạn của dòng tiền, thay vì thay đổi bản chất xu hướng.
Về chiến lược, giai đoạn này không phù hợp với tư duy nắm giữ chờ giá cao như trước. Thay vào đó, cần chuyển sang tư duy bán theo chu kỳ và quản trị rủi ro chủ động hơn. Với hàng thực, ưu tiên phân bổ bán ra theo từng nhịp hồi phục của thị trường, tránh dồn toàn bộ kỳ vọng vào các mốc giá cao trong quá khứ. Với giao dịch trên sàn kỳ hạn, các vùng hồi kỹ thuật sẽ là khu vực cần quan sát để xây dựng vị thế bán theo xu hướng chính.
Tóm lại, thị trường cà phê đang bước vào một chu kỳ mới, nơi câu chuyện không còn là thiếu hụt nguồn cung, mà là quá trình hấp thụ một lượng cung lớn quay trở lại thị trường. Và trong chu kỳ này, xu hướng giảm không đến từ một cú sốc đơn lẻ, mà đến từ sự thay đổi dần dần nhưng bền vững của cán cân cung – cầu.
