Trong ngành cà phê không thiếu các đơn vị, các dân buôn nhiều chục năm kinh nghiệm, không ít người thường nói:
“Làm nghề mười mấy, hai chục năm rồi, nhìn giá là biết.”
Nghe qua có vẻ hợp lý. Và thực tế, kinh nghiệm đúng là một tài sản rất giá trị trong kinh doanh cà phê. Người đi lâu năm thường có khả năng cảm nhận thị trường tốt hơn, hiểu chu kỳ mua bán, biết thời điểm nào nhà vườn dễ bán, lúc nào đại lý có xu hướng giữ hàng hay doanh nghiệp xuất khẩu bắt đầu cần gom.
Nhưng thị trường vài năm gần đây đã chứng minh Kinh nghiệm thôi là chưa đủ.
Trong nhiều trường hợp, chính kinh nghiệm nếu không được cập nhật đúng cách lại trở thành thứ khiến doanh nghiệp ra quyết định sai nhiều hơn.
THỊ TRƯỜNG ĐÃ THAY ĐỔI RẤT NHIỀU
Cách đây khoảng 10–15 năm, giá cà phê thường phản ứng khá chậm. Nguồn tin không quá nhiều. Dòng tiền tài chính chưa tham gia quá mạnh. Doanh nghiệp có thể dựa khá nhiều vào kinh nghiệm mùa vụ, lượng hàng thực tế và mối quan hệ thị trường để đưa ra quyết định.
Nhưng hiện tại, mọi thứ đã thay đổi. Thị trường cà phê không còn là câu chuyện riêng của người trồng, đại lý hay doanh nghiệp xuất khẩu. Giờ đây, giá cà phê chịu tác động đồng thời bởi:
Điều này khiến tốc độ phản ứng của giá nhanh hơn rất nhiều. Có những thời điểm, chỉ trong vài phiên, giá có thể biến động hàng trăm USD/tấn.
Nếu doanh nghiệp vẫn dự báo và ra quyết định theo kiểu:
“Chắc chưa giảm đâu.”
“Giá này thấp rồi.”
“Hàng thiếu thì sớm muộn cũng lên.”
Rủi ro xảy ra là rất lớn bởi thị trường không quan tâm chúng ta nghĩ gì, mà chỉ phản ánh dòng tiền và kỳ vọng tương lai.
KINH NGHIỆM RẤT QUÝ – NHƯNG THƯỜNG MANG TÍNH QUÁ KHỨ
Kinh nghiệm bản chất là dữ liệu của quá khứ. Người từng trải thường có xu hướng so sánh hiện tại với những gì mình từng thấy trước đó.
Ví dụ:
“Năm xưa giá về vùng này là bật mạnh.”
“Mọi năm đến mùa thu hoạch thường tăng.”
“Brazil mưa vậy chắc không sao.”
Vấn đề là Thị trường không có nghĩa vụ phải lặp lại quá khứ.
Lịch sử thường có tính tham khảo nhưng không không có khái niệm tuyệt đối.
Điển hình là giai đoạn robusta tăng lịch sử vừa qua, nhiều doanh nghiệp và đại lý từng nghĩ giá không thể tăng quá mạnh vì “chưa bao giờ như vậy”.
Kết quả là bán sớm. Sau đó tiếp tục chờ giá giảm để mua lại nhưng thị trường vẫn tăng. Đến khi nhận ra xu hướng thật sự thì đã bỏ lỡ phần lớn cơ hội.
Ngược lại, cũng có những người vì quá tin vào kinh nghiệm thiếu hàng nên giữ giá quá lâu trong lúc thị trường đã bắt đầu phản ánh nguồn cung vụ mới và kết quả là mất lợi nhuận đáng kể.
Lúc này họ đã sai không phải vì thiếu kinh nghiệm mà chính do dùng kinh nghiệm.
THỊ TRƯỜNG HIỆN ĐẠI LÀ CUỘC CHƠI CỦA XÁC SUẤT
Một doanh nghiệp cà phê chuyên nghiệp ngày nay không thể đưa ra quyết định chỉ bằng cảm giác mà phải đánh giá theo xác suất thị trường.
Xác suất tăng còn cao không? Rủi ro nếu sai là gì?
Người chỉ dựa vào kinh nghiệm thường tìm sự chắc chắn, trong khi người giao dịch chuyên nghiệp hiểu rằng: không có khái niệm tuyệt đối mà chỉ có xác suất cao hay thấp.
Hãy đánh giá xác suất và chọn 1 quyết định nhắm tới lợi thế dài hạn, hoặc chí ít là hạn chế được rủi ro.
KINH NGHIỆM + DỮ LIỆU = LỢI THẾ THẬT SỰ
Bài viết này không phủ nhận giá trị của kinh nghiệm. Ngược lại tác giả đánh giá cao trải nghiệm quá khứ. Nhưng kinh nghiệm cần đi cùng dữ liệu.
Một người làm nghề lâu năm cộng thêm thức thời nghiên cứu sâu vĩ mô sẽ nắm được lợi thế lớn
Khi đó kinh nghiệm không còn là cảm tính mà sẽ giúp khả năng diễn giải dữ liệu và ra quyết định toàn vẹn hơn số đông tay chơi trên thị trường.
THỊ TRƯỜNG ĐANG ĐÀO THẢI TƯ DUY CŨ
Sự thật thường mất lòng, nhưng thực tế thị trường ngày nay đang đào thải những người quá bảo thủ :Không cập nhật, không chịu thay đổi. Và vẫn giữ tư duy lấy kinh nghiệm để đảm bảo chiến thắng.
Hàng chục năm trải nghiệm không đồng nghĩa sẽ chiến thắng các đơn vị mới nhưng có hệ thống dữ liệu – quản trị rủi ro tốt.
Trong một thị trường biến động mạnh như cà phê, khả năng thích nghi hiện nay có lẽ mới là yếu tố sống còn.
Hãy kết nối với Trần Gia, để những kinh nghiệm – trải nghiệm của mọi người được phát huy hết giá trị cùng hệ thống phân tích dữ liệu và các công cụ quản trị bài bản !
