Trong giới đầu tư, có lẽ ai cũng hiểu Rất nhiều người từng kiếm được tiền, nhưng không nhiều người giữ được tiền.
Không ít người từng thắng rất lớn, chỉ trong vài tháng đã kiếm được khoản lợi nhuận bằng nhiều năm lao động. Họ bắt đúng một nhịp tăng lớn và nghĩ rằng mình đã thực sự hiểu thị trường, có doanh nghiệp bán hàng đúng vùng giá cao, lợi nhuận vượt kỳ vọng.
Nhưng vài tháng hoặc vài năm sau, rất nhiều trong số đó lại quay về điểm xuất phát. Thậm chí có người mất sạch thành quả.
Nếu nhìn bề ngoài, nhiều người thường cho rằng nguyên nhân là do thiếu kiến thức, phân tích sai hoặc thị trường quá khó đoán. Nhưng sau nhiều năm làm việc với cả nhà đầu tư lẫn doanh nghiệp cà phê, Trần Giai đúc kết được một thống kê đáng suy ngẫm:
Phần lớn thất bại không đến từ việc không kiếm được tiền, mà đến từ việc không giữ được tiền sau khi đã kiếm được.
Kiếm tiền và giữ tiền là hai kỹ năng hoàn toàn khác nhau
Có người rất giỏi kiếm tiền trong một giai đoạn thuận lợi nhưng lại cực kỳ yếu trong quản trị thành quả.
Họ bắt đúng chu kỳ tăng giá. May mắn đi đúng xu hướng. Giao dịch đúng thời điểm, và được hưởng lợi từ các biến động bất ngờ của thị trường
Nhưng giữ được tiền đòi hỏi những kỹ năng hoàn toàn khác: Quản trị lòng tham. Kiểm soát kỳ vọng và Quản trị vốn trong những giai đoạn bất lợi
Kiếm tiền nhiều khi cần năng lực và cơ hội. Giữ được tiền luôn cần bản lĩnh. Đó là lý do nhiều người thắng rất nhanh nhưng mất còn nhanh hơn.
Sai lầm đầu tiên: Nhầm lợi nhuận với năng lực
Một trong những cái bẫy nguy hiểm nhất trong đầu tư là: Kiếm được tiền trong một giai đoạn thuận lợi rồi nghĩ rằng đó hoàn toàn là do năng lực của mình. Điều này xảy ra rất thường xuyên trong thị trường cà phê.
Ví dụ, khi thị trường bước vào một chu kỳ tăng mạnh, rất nhiều quyết định mua đều trở nên đúng.
Ngay cả người không có hệ thống rõ ràng vẫn có thể kiếm tiền. Khi đó, cảm giác tự tin bắt đầu tăng lên.
“Thị trường này mình hiểu rồi.”
“Mình nhìn giá khá chuẩn.”
“Mình bắt đầu có cảm giác về thị trường.”
Đây chính là thời điểm rủi ro nhất. Bởi vì thứ tăng nhanh nhất lúc đó không phải lợi nhuận, mà là sự tự tin vượt quá năng lực thực tế.
Họ bắt đầu tăng khối lượng giao dịch. Ban đầu giao dịch nhỏ thấy hiệu quả, sau đó nâng dần vị thế. Từ một khoản đầu tư vừa sức thành đòn bẩy quá khả năng chịu đựng.
Thị trường không phải lúc nào cũng thuận lợi. Khi chu kỳ đổi chiều, người chưa thật sự có hệ thống thường mất rất nhanh những gì đã kiếm được trước đó.
Và điều đau nhất là: Người ta không mất tiền khi mới vào nghề, mà sẽ mất tiền sau khi đã từng thắng lớn.
Tâm lý “lợi nhuận không phải tiền của mình”
Đây là một hiện tượng tâm lý thú vị nhưng ít người nhận ra. Giả sử bỏ vốn 500 triệu, sau một thời gian, tài khoản tăng lên 800 triệu. Khoản lợi nhuận 300 triệu về lý thuyết là tiền thật, nhưng trong suy nghĩ của nhiều người khoản này mất cũng chẳng sao vì đó là tiền lời.
Từ đó bắt đầu xuất hiện cácgiao dịch liều lĩnh hơn. Chấp nhận rủi ro lớn hơn, mục tiêu lợi nhuận hư cấu hơn. Đây là thời điểm lòng tham bắt đầu vượt qua kỷ luật.
Và nguy hiểm là Thị trường thường lớn cho kỷ luật, nhưng lại trừng phạt rất mạnh sự tự tin thái quá.
Người giữ được tiền luôn biết “khóa lợi nhuận”
Các nhà giao dịch kinh nghiệm thường sẽ có điểm chung : Họ không quá ám ảnh chuyện phải kiếm tối đa lợi nhuận. Người mới thường muốn bắt trọn mọi nhịp tăng. Muốn mua đáy bán đỉnh. Muốn lợi nhuận tuyệt đối.
Nhóm các nhà đầu tư lâu năm họ nghĩ khác. Không phải là sẽ kiếm thêm bao nhiêu, mà là Làm sao để bảo vệ những gì đang có. Họ chấp nhận giảm vị thế dù xu hướng vẫn còn thuận lợi, chấp nhận bỏ lỡ một phần lợi nhuận để đổi lấy sự an toàn. Nghe có vẻ “không tối ưu”. Nhưng chính điều đó giúp họ sống sót qua nhiều chu kỳ. Vì thị trường không thưởng cho người đúng một lần mà sẽ thưởng cho người tồn tại đủ lâu.
Doanh nghiệp cà phê cũng mắc sai lầm giống trader
Nhiều người nghĩ câu chuyện này chỉ xảy ra với nhà đầu tư cá nhân. Không đúng. Rất nhiều doanh nghiệp cà phê cũng rơi vào cái bẫy tương tự. Khi giá tăng mạnh và lợi nhuận tốt, nhiều doanh nghiệp bắt đầu tự tin quá mức: Tăng tồn kho. Mua gom lớn. Giữ hàng với kỳ vọng giá sẽ còn tăng nữa.
Đến khi thị trường đảo chiều mạnh, lợi nhuận nhanh chóng bốc hơi. Nhiều doanh nghiệp từ lãi chuyển thành lỗ chỉ trong vài tháng.
Không phải vì họ không biết kinh doanh, mà vì họ không quản trị tốt kỳ vọng.
Trong ngành cà phê, một quyết định sai về thời điểm giá đôi khi có thể xóa sạch biên lợi nhuận của cả năm. Đó là lý do các doanh nghiệp lớn thường đặc biệt coi trọng: Quản trị rủi ro giá, Kỷ luật hedging, Phân bổ thời điểm bán hàng và Quản trị dòng tiền
Họ hiểu rằng: Giữ được lợi nhuận luôn quan trọng hơn tối đa hóa lợi nhuận.
Cái giá của lòng tham thường đến rất muộn Điều nguy hiểm nhất của lòng tham là nó không trừng phạt ngay lập tức. Ngược lại, trong ngắn hạn, lòng tham đôi khi còn được tưởng thưởng: một người tăng vị thế lớn có thể kiếm tiền nhanh hơn, một doanh nghiệp giữ hàng thêm có thể lời lớn hơn trong vài tháng.
Điều đó khiến họ tin rằng quyết định của mình là đúng. Nhưng càng thắng lớn, mức độ chủ quan thường càng tăng. Cho đến khi thị trường xuất hiện một biến động đủ mạnh để lấy lại tất cả.
Và điều trớ trêu là nhiều người không phá sản vì một quyết định sai mà vì một chuỗi quyết định đúng khiến họ quá tự tin.
Bài học quan trọng nhất:
Tiền kiếm được không quyết định thành công, tiền giữ được mới quyết định tất cả. Sau nhiều năm, bạn còn ở lại thị trường với vốn, với sự tỉnh táo hay không, là ở việc phải giữ được lợi nhuận đủ lâu để biến nó thành tài sản thực sự của mình !
